Czy owady to zwierzęta – ciekawostki o owadach i zwierzętach

Owady i zwierzęta

 

Widziałeś w ogródku owada i nagle naszła Cię myśl: czy owad to zwierzę? A może ktoś próbuje Ci wmówić, że owady do zwierząt nie należą? Tylko czym miałyby wtedy być... osobnym bytem, podobnie jak grzyby, które nie są roślinami, lecz tworzą własne królestwo? Odpowiedź jest dość prosta, choć warto przy okazji przyjrzeć się temu bliżej.

 

Najważniejsze informacje w skrócie o owadach i zwierzętach

• Owady są zwierzętami i należą do królestwa zwierząt (Animalia).
• Dorosły owad ma trzy pary nóg, czyli łącznie sześć.
• Nie każdy owad ma skrzydła. Nie mają ich min. pchły, wszy, rybiki, robotnice mrówek.
• Opisano około 1,05 miliona gatunków owadów, choć może ich istnieć nawet 5,5 miliona.
• Owady należą do stawonogów, a dokładniej do podtypu sześcionogów.
• Niektóre dawne owady podobne do ważek miały skrzydła o rozpiętości około 55-70 centymetrów.

 

Co to są zwierzęta?

Zwierzęta tworzą jedno z podstawowych królestw organizmów żywych. Należą do nich zarówno ogromne wieloryby, jak i niemal niewidoczne gołym okiem stworzenia. Jedne biegają, inne pływają, pełzają albo latają. Są też takie, które przez większość życia pozostają przytwierdzone do podłoża... a mimo to nadal są zwierzętami. Przykład? Koralowce, które mogą przypominać rośliny albo kolorowe skały, lecz biologicznie należą do świata zwierząt.

Co łączy zwierzęta? Przede wszystkim są organizmami wielokomórkowymi. Ich ciała składają się z wielu komórek, które pełnią określone funkcje. Jedne komórki tworzą mięśnie i pozwalają na ruch. Inne budują narządy wewnętrzne, układ nerwowy albo zewnętrzne powłoki ciała. Zwierzęta nie wytwarzają sobie pokarmu ze światła słonecznego, jak robią to rośliny. Muszą zdobywać gotowe substancje odżywcze zjadając rośliny, inne zwierzęta albo materię organiczną obecną w otoczeniu.

Większość zwierząt potrafi się poruszać przynajmniej na pewnym etapie życia. Czasem jest to szybki bieg, a czasem ledwie zauważalne przesuwanie się o kilka milimetrów. Nie zawsze więc zwierzę musi mieć cztery nogi i ogon. To tylko obraz, który pierwszy pojawia się w głowie. Do świata zwierząt zalicza się przecież także meduzy, koralowce, ślimaki, robaki oraz mnóstwo innych organizmów, które wyglądają zupełnie inaczej.

W biologii najważniejsza jest budowa organizmu, sposób odżywiania, rozwój oraz pokrewieństwo z innymi gatunkami. Na tej podstawie naukowcy dzielą zwierzęta na mniejsze grupy. Są więc kręgowce i bezkręgowce, ssaki, ptaki, ryby, mięczaki, stawonogi... lista jest bardzo długa. Owady również mają w niej swoje miejsce, i to całkiem pokaźne.

 

Do jakiej grupy zwierząt należą owady? Czy są zwierzętami?

Owady są zwierzętami. W świecie biologii nie ma tutaj pola do sporu. Tak klasyfikują je encyklopedie biologiczne oraz naukowe bazy taksonomiczne. Owad nie tworzy więc osobnego królestwa, tak jak grzyby. Jest częścią królestwa zwierząt – Animalia.

Gdzie dokładnie znajduje się w tej klasyfikacji? Owady należą do stawonogów. W tej samej dużej grupie znajdują się również pajęczaki czy skorupiaki. Nie oznacza to jednak, że wszystkie są owadami. Pająk jest zwierzęciem i stawonogiem, ale owadem już nie. Podobnie krab czy krocionóg.

Klasyfikację owada można zapisać w prosty sposób:

• Królestwo zwierząt – typ stawonogi – podtyp sześcionogi – gromada owady.

Inne bardziej szczegółowe klasyfikują owady w ten sposób:

• Królestwo zwierząt – podkrólestwo tkankowce właściwe –  nadtyp pierwouste  – typ stawonogi – podtyp sześcionogi – gromada owady.

Skąd więc bierze się przekonanie, że owad nie jest zwierzęciem? Zapewne z codziennego sposobu mówienia. Gdy ktoś słyszy słowo „zwierzę”, wyobraża sobie psa, kota, jelenia, słonia albo inne większe stworzenie. Ma futro, zęby, oczy, cztery łapy... łatwo je rozpoznać. Mucha lub mrówka wygląda zupełnie inaczej, dlatego bywa traktowana jako coś oddzielnego.

Biologia nie dzieli jednak organizmów według wielkości ani tego, czy przypominają znane nam ssaki. Naukowcy badają ich komórki i sposób zdobywania pokarmu. Liczy się też rozwój organizmu, a przede wszystkim jego pokrewieństwo z innymi gatunkami. Pod tym względem owady mają wszystkie cechy zwierząt.

Można więc powiedzieć bez żadnego zastrzeżenia: motyl jest zwierzęciem. Pszczoła również. To samo dotyczy komara i chrząszcza. Nawet maleńka wesz ukryta we włosach nadal należy do królestwa zwierząt... choć raczej nikt nie przyjmuje jej z radością.

Czy jakaś uznana encyklopedia biologiczna twierdzi inaczej? Otóż nie. Mogą pojawiać się różnice dotyczące bardziej szczegółowych gałęzi nazw podgrup albo stopnia pokrewieństwa. Samo zaliczenie owadów do królestwa zwierząt pozostaje jednak podstawą współczesnej biologii.

 

Czy wszystkie owady mają skrzydła i sześć nóg?

Zacznijmy od nóg, bo tutaj sprawa jest dość jasna. Dorosły owad ma trzy pary nóg, czyli razem sześć. Właśnie stąd bierze się nazwa sześcionogi. Nogi wyrastają z tułowia, nie z odwłoka ani z głowy. Jeśli więc widzisz małe stworzenie z ośmioma nogami, to prawie na pewno nie jest owadem.

Czy każdy owad od razu ma sześć nóg? U dorosłych osobników tak wygląda podstawowy plan budowy, choć natura lubi pewne wyjątki i modyfikacje. U części gatunków przednia para nóg może być bardzo mała, przekształcona albo trudna do zauważenia. Dobrym przykładem są niektóre motyle, u których pierwsza para wygląda trochę tak, jakby jej niemal nie było. Nadal jednak wynika z budowy typowej dla owadów.

Ze skrzydłami jest już inaczej. Nie wszystkie owady potrafią latać i nie wszystkie mają skrzydła. Pchły są ich pozbawione. Wszy również. Robotnice mrówek zwykle skrzydeł nie mają, choć samce i młode królowe pojawiające się podczas rójki już tak. Jeden gatunek, a różnice całkiem duże... A rybika cukrowego znasz, co wychodzi z odpływu w wannie? On też jest owadem i nie ma skrzydeł.

Są też owady, które mają dwie pary skrzydeł. Tak wygląda budowa wielu ważek czy pszczół. U much występuje natomiast jedna właściwa para, a druga została przekształcona w małe narządy pomagające utrzymać równowagę podczas lotu. To właśnie dzięki nim mucha może tak szybko zmienić kierunek i uciec sprzed ręki.

A co z larwami? Gąsienica motyla nie przypomina dorosłego osobnika i skrzydeł jeszcze nie ma. Podobnie larwa chrząszcza. Skrzydła rozwijają się dopiero później, po przeobrażeniu. Nie należy więc oceniać całej grupy wyłącznie po wyglądzie młodego stadium, bo ten wygląd potrafi mocno zmylić.

Najprościej zapamiętać jedno: sześć nóg jest podstawową cechą dorosłych owadów, skrzydła już nie. Mogą występować, mogą zanikać, czasem pojawiają się tylko u części osobników danego gatunku. I właśnie dlatego sama zdolność latania nie wystarcza, by uznać jakieś zwierzę za owada.

 

A czy człowiek jest zwierzęciem?

Według encyklopedii i biologicznej klasyfikacji człowiek jest zwierzęciem. Należy do królestwa zwierząt, gromady ssaków oraz rzędu naczelnych. Człowiek nosi nazwę Homo sapiens. Z biologicznego punktu widzenia odpowiedź wydaje się więc prosta. Człowiek ma komórki typowe dla organizmów zwierzęcych. Rodzi się, rozwija, starzeje... dokładnie jak inne żywe stworzenia należące do tego królestwa.

Czy to znaczy, że człowiek niczym szczególnym się nie wyróżnia? Oczywiście, że się wyróżnia. I to bardzo.

Żadne znane nam zwierzę nie stworzyło rozwiniętego pisma, matematyki ani nauki pozwalającej badać odległe galaktyki. Człowiek potrafi rozważać własne istnienie. Pyta, skąd pochodzi, jaki jest sens jego życia i co może wydarzyć się po śmierci. Buduje miasta. Tworzy muzykę, prawo i skomplikowane systemy społeczne. Swoją wiedzę zapisuje, a później przekazuje następnym pokoleniom. Nie zaczynamy za każdym razem od zera.

Wyjątkowa jest również ludzka mowa. Zwierzęta porozumiewają się między sobą, czasem w bardzo złożony sposób. Człowiek używa jednak języka do opisywania wydarzeń sprzed tysięcy lat albo rzeczy, które jeszcze nie istnieją. Może opowiedzieć komuś swój sen. Może też zaplanować wyprawę na inną planetę... choć sam nigdy wcześniej tam nie był.

Człowiek tworzy ponadto pojęcia dobra i zła. Ustanawia zasady, ocenia własne zachowanie i potrafi działać wbrew chwilowej korzyści, ponieważ uważa coś za słuszne. Ma sumienie? W języku religijnym powiedzielibyśmy też, że posiada duszę i został obdarzony szczególną godnością.

Do tego dochodzi wiara. Ludzie od najdawniejszych czasów szukali odpowiedzi dotyczących Boga, stworzenia świata i życia po śmierci. Wznosili miejsca modlitwy, odprawiali obrzędy i przekazywali wierzenia swoim dzieciom. Religia nie jest jedynie prostą reakcją na bodziec. Łączy się z myśleniem oraz potrzebą odnalezienia sensu.

Właśnie dlatego pojawiają się głosy, że człowieka nie powinno się sprowadzać wyłącznie do określenia „zwierzę”. Takie stanowisko spotkamy szczególnie w filozofii i teologii. Jego zwolennicy nie zawsze negują biologiczne pokrewieństwo. Uważają raczej, że sama klasyfikacja nie opisuje całej ludzkiej natury.

Czy zatem człowiek powinien otrzymać osobne królestwo w biologii? Obecna nauka takiego podziału nie przyjmuje. Biologicznie człowiek należy do zwierząt. Jednocześnie wyróżnia się rozwojem umysłu i zdolnością tworzenia złożonego świata. Dochodzi do tego sumienie, a według ludzi wierzących również duchowa natura. Samo słowo „zwierzę” nie zawsze oddaje więc wszystko, kim człowiek jest.

 

Ciekawostki o owadach i zwierzętach

Świat zwierząt jest ogromny, lecz owady zajmują w nim wyjątkowo dużo miejsca. Opisano ponad 1,5 miliona żyjących gatunków zwierząt. Około 1,05 miliona z nich to właśnie owady. Gdyby więc ktoś chciał poznawać po jednym opisanym gatunku owada dziennie, potrzebowałby prawie 2900 lat... i nadal nie zobaczyłby wszystkich.

A przecież naukowcy prawdopodobnie poznali dopiero część z nich. Według niektórych szacunków na Ziemi może żyć około 5,5 miliona gatunków owadów. Większość nie została jeszcze opisana ani nazwana. Możliwe więc, że gdzieś w tropikalnym lesie siedzi na liściu maleńki chrząszcz, o którego istnieniu nauka nadal nic nie wie.

Owady można spotkać na każdym kontynencie. Żyją w lasach deszczowych, ale radzą sobie też na pustyniach. Niektóre pojawiają się na śniegu. Inne spędzają młode lata pod wodą, a jako dorosłe osobniki latają nad stawami i rzekami. Znacznie mniej owadów zamieszkuje otwarte morza, choć nawet tam można znaleźć nielicznych przedstawicieli tej grupy.

Czy owad oddycha przez nos? Nie, bo nosa ani płuc nie ma. Powietrze dostaje się do jego ciała przez niewielkie otwory znajdujące się po bokach. Dalej trafia do sieci cienkich rurek, które doprowadzają tlen niemal bezpośrednio do tkanek. Z tego powodu płyn krążący w ciele owada nie musi przenosić tlenu w taki sposób, jak robi to ludzka krew.

Ciekawe są także oczy owadów. U wielu gatunków składają się z dużej liczby małych elementów. Taki wzrok dobrze wychwytuje szybki ruch – dlatego mucha potrafi uciec, zanim dłoń zdąży ją dosięgnąć. Niektóre owady widzą również promieniowanie ultrafioletowe, którego ludzkie oko nie dostrzega. Dla pszczoły kwiat może więc wyglądać inaczej niż dla Ciebie.

Owady potrafią się też porozumiewać na zaskakująco różne sposoby. Świerszcze pocierają o siebie części skrzydeł i wydają charakterystyczne dźwięki. Świetliki wysyłają sygnały za pomocą światła. Samiec ćmy może natomiast wykryć zapach samicy z odległości przekraczającej kilometr. Pomagają mu w tym niezwykle czułe czułki.

A opieka nad potomstwem? Nie jest zarezerwowana wyłącznie dla ptaków czy ssaków. Samice skorków pilnują złożonych jaj, a później pozostają przy młodych. Z kolei mrówki tworzą całe kolonie, w których poszczególne osobniki wykonują określone zadania. Jeden niewielki owad niewiele znaczy, ale tysiące współpracujących ze sobą mrówek potrafią zbudować bardzo rozbudowane gniazdo.

Owady są jedynymi bezkręgowcami, które potrafią samodzielnie latać. Poruszają skrzydłami, zmieniają kierunek i utrzymują się w powietrzu bez pomocy wiatru. Dawniej istniały znacznie większe formy niż te spotykane obecnie. Znaleziono skamieniałości owadów podobnych do ważek, których rozpiętość skrzydeł wynosiła około 55–70 centymetrów. Taki owad przelatujący nad głową raczej nie zostałby niezauważony...

Małe nie oznacza więc proste ani mało ważne. Owady stanowią ogromną część świata zwierząt, a wiele ich zdolności wciąż potrafi zaskoczyć. Wystarczy przyjrzeć się temu, co lata lub pełza obok nas.

 

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Czy owady są zwierzętami?
Tak, owady są zwierzętami. Należą do królestwa zwierząt, typu stawonogów i podtypu sześcionogów.

Do jakiej grupy zwierząt należą owady?
Owady należą do stawonogów. W tej dużej grupie znajdują się również pajęczaki, skorupiaki oraz wije, choć nie są one owadami.

Czy każdy owad ma sześć nóg?
Dorosłe owady mają trzy pary nóg, czyli razem sześć. U niektórych gatunków jedna para może być mała lub przekształcona, przez co trudno ją zauważyć.

Czy wszystkie owady mają skrzydła?
Nie, część owadów nie ma skrzydeł. Dotyczy to między innymi pcheł, wszy, rybików cukrowych oraz robotnic mrówek.

Czy pająk jest owadem?
Nie, pająk nie jest owadem, lecz pajęczakiem. Ma osiem nóg, podczas gdy dorosły owad ma ich sześć.

Czy rybik cukrowy jest owadem?
Tak, rybik cukrowy jest owadem, mimo że nie ma skrzydeł. Ma wydłużone ciało i często pojawia się w wilgotnych pomieszczeniach.

Czy człowiek jest zwierzęciem?
Według biologii człowiek należy do królestwa zwierząt i gromady ssaków. Wyróżnia go jednak rozwinięty umysł, mowa, sumienie oraz zdolność tworzenia kultury. Wiele osób uważa, że z tego powodu nie powinien być zaliczany do zwierząt.

Ile gatunków owadów żyje na Ziemi?
Opisano około 1,05 miliona gatunków owadów. Naukowcy szacują jednak, że na Ziemi może żyć nawet około 5,5 miliona gatunków.

Czy owady oddychają płucami?
Nie, owady nie mają płuc. Powietrze dostaje się do ich ciała przez małe otwory, a następnie przepływa przez sieć cienkich rurek.

 

Zostań z nami na dłużej, inne artykuły też są ciekawe:

• Hodowla motyli w domu – co warto wiedzieć?
• Ile żyją motyle – rusałka pawik, monarcha, cytrynek i inne
• Lisy domowe - czy można mieć lisa w domu?

 

Źródła

^{https://en.wikipedia.org/wiki/Animal
https://en.wikipedia.org/wiki/Insect}